زبان و گویش در لرستان

نوشتار اصلی: گویش‌های لری

گویش‌های لری یک پیوستار زبانی از گویش‌های ایرانی جنوب غربی است بین گونه های کردی و فارسی، که میان مردم لر در غرب و جنوب غرب ایران رایج است.از میان تمام اقوام آریایی لرها از نظر سازمان زبانی رابطه تنگاتنگی با کرد زبانان و فارس زبانان دارند در حالیکه برخی پژوهشگران بیان داشته‌اند که لرها از کردها منشعب می شوند دیگر پژوهشگران معتقدند که لرها از قدیم الایام گروهی مستقل بوده‌اند گرچه از دو همسایه فرهنگی خویش تاثیر پذیرفته‌اند. گویش‌های مردم لرستان عبارتند از:

 موقعیت اقتصادی

استان لرستان به سبب داشتن کوهستان‌های پهناور و مراتع بسیار، از دیرباز زیستگاه مردمانی بوده که دامپروری پیشه اصلی آنان بوده‌است. به همین سبب ساختار طایفه‌ای در این استان از اهمیت زیادی برخوردار بوده‌است. ایلات و طوایف لرستان گستردگی زیادی دارند اما در مجموع به دو گروه کوچ رو و ساکن تقسیم می‌شوند. طایفه‌هایی از لر بختیاری در خاور لرستان در مناطق الیگودرز و ازنا ساکن هستند و یا هر ساله به این منطقه کوچ می‌کنند.

مراتع فراوان و بارندگی مناسب، امکان پرورش دام و کشاورزی دیم را در این منطقه فراهم نموده‌است. از همین روی، پیشه سنتی مردم لرستان دامپروری و کشاورزی بوده‌است. ساکنان مناطق شهری، پیشه‌ور، بازرگان و یا صنعت‌گر بوده‌اند. امروزه درصد قابل توجهی از ساکنان شهرها را کارمندان ادارات دولتی، آموزشی و نظامی تشکیل می‌دهند.

دامپروری از جمله فعالیتهای مهم مردم این استان به شمار می‌رود. از لحاظ صنعتی در حال توسعه می‌باشد که می‌توان به صنایع ساختمانی، سیمان، فلزی، سرامیک، غذائی، پوشاک، صنایع دستی و شیمیائی اشاره کرد. معادن این استان شامل سنگ تراورتن، مرمریت، فلدسپات، تالک، سنگ آهک، سرب و روی می‌باشد.

 مشاهیر

باباطاهر به اعتقاد بسیاری از مردم لرستان و همچنین به کارگیری کلمات و اصطلاحات فراوانی از گویش لری بزرگ ترین شاعر لر زبان است. شجاع الدین خورشید سر سلسله اتابکان لر کوچک که طولانی ترین حکومت لرستان را از سال ۵۷۰ الی ۱۰۰۶ هجری قمری در دست داد و فردی عادل و دادگر بود و هنوز هم مقبره وی مورد احترام اهالی لرستان است. گفته می‌شود کریم خان زند و لطفعلی خان زند از شاهان دوره زندیه نیز از طوایف لر بوده‌اند.

شاعران

میرنوروز، ملاپریشان، ملا منوچهر چهره‌های شعر سنتی لرستان هستند.از شاعران معاصرلرستانی مهرداد اوستا، نصرت الله مسعودی، علی رضا کرمی، ساسان والی زاده و عبدالرضا شهبازی نسرین جافری دارای آثار تاثیر گذاری در مطبوعات و کتاب‌های شعر می‌باشند.

 شهیدان

شهید محمد بروجردی و شهید مهدی زین الدین از سرداران مشهور جنگ هشت ساله ایران وعراق و از مردم لرستان هستند.

 نویسندگان و هنرمندان

از نویسندگان و هنرمندان لرستان می‌توان به عبدالحسین زرین کوب، سید جعفر شهیدی، اسفندیار غضنفری، سید فرید قاسمی، امان اللهی بهاروند، علی دریکوند نویسنده داستان‌هایی به زبان انگلیسی چون گانگادین و نورافکن، علی اکبر شکارچی موسیقی دان، محمد مرادی معروف به شاه میرزا ملقب به مروارید اقیانوس، نوازنده سرنا وهنرمندان سینما وتئاتر مانند وحید موساییان مسعود رایگان و فاطمه گودرزی اشاره کرد.

روحانیون

روحانیون بنام لرستان در دهه‌های اخیر:

سید حسین طباطبایی بروجردی(۱۲۵۴ در بروجرد - ۱۰ فروردین ۱۳۴۰ در قم) از مراجع شیعه ایرانی در سده چهاردهم می‌باشد.او در سال ۱۲۵۴ خورشیدی (۱۲۹۲ هجری قمری) در بروجرد در استان لرستان متولد شد. پدرش سید علی طباطبایی نام داشت و نسبش به حسن مثنی، فرزند امام حسن مجتبی می‌رسید.